1921-2004
Laren kunstenaarsdorp

Vanaf het einde van de negentiende eeuw tot midden jaren 1950 vormde het Gooi een verzamelplek voor kunstenaars uit het hele land en ver daarbuiten. Door de prachtige landschappen en de vele schamele binnenhuizen van wevers, landarbeiders en boeren, werd het Gooi, en vooral de prachtige dorpen Laren en Blaricum - een gewilde plek om kunstenaars de nodige inspiratie te geven. Mede door de goede bereikbaarheid van de dorpen Laren en Blaricum en door de aanleg in 1874 van de spoorlijn Amsterdam-Utrecht. Later, in 1882, kwam de rechtstreekse verbinding tot stand door de komst van de ‘Gooische Stoomtram’. Men was toen ‘buiten’ zonder te ver van het kunstcentrum Amsterdam verwijderd te zijn. Het was niet moeilijk een atelier te vinden, of goedkoop te bouwen. Onderwerpen om te schilderen te over: vooral van de medewerking van de boerenbevolking die model stond werd dankbaar gebruik gemaakt. De kunstenaars troffen elkaar in het befaamde hotel ‘Hamdorff’ met het stamcafé het ’Kroegje’. Het hotel vormde het onbetwiste middelpunt van het artistieke leven in het Gooi. Er werden schaak- en biljartavonden gehouden in het ‘Kroegje’, en lezingen, concerten en thé-dansants in het hotel.

In 1910 ontstond door initiatief van Hart Nibbrig
en S. Moulijn een kunstschool. De schilder A. Legras richtte in dat jaar een Kunstenaarsvereniging op met de naam ‘Larense Schilders Vereniging De Tien’. Er werden exposities georganiseerd op diverse locaties in Laren. Jan Hamdorff, de eigenaar van het hotel ’Hamdorff’, was gemeenteraadslid en handelaar in onroerend goed. Hij verhuurde ateliers, hielp schilders aan modellen, rekende voor kunstenaars een speciaal tarief en liet zich vaak met kunstswerken betalen. Hij trad op als tussenpetsoon bij verkoop van kunstwerken en streek een deel van de winst op. Gedurende de zomermaanden vormden de kunstenaars een trekpleister voor het hotel en de hotelgasten.

In 1913 liet Jan Hamdorff een expositieruimte achter het hotel bouwen. De eerste expositie werd ingericht door ‘de Tien’ ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het koninkrijk. In dat jaar werd ook in hotel ’Hamdorff’de feestzaal en tuin ingericht, waar o.a het beroemde dansorkest ‘De Ramblers’ onder leiding van Theo Uden Masman, met als gast Coleman Hawkins, geregeld speelde. Er werden vele historische jazzplaten opgenomen. Doordat allerlei kunstvormen bijeengebracht werden in hotel ‘Hamdorff’ ontstond een cultureel klimaat dat uniek was voor Nederland en dat van ver over de grenzen bezoekers naar Laren trok. Jan Hamdorff organiseerde elk jaar ‘zomertuin- feesten’ die door de kunstenaars werden aangegrepen om er telkens een thema aan te geven.

In 1917 werd professor Treub als voorzitter van het feestcomité aangesteld en onder zijn leiding groeiden de feesten uit tot geweldige happenings.

Op 21 januari 1921 werd door een groep kunstenaars de ‘Vereeniging voor Beeldende Kunsten Laren-Blaricum’ opgericht. Tevens werd een coöperatie voor de inkoop van schildersmaterialen opgezet. Het bestuur bestond uit: Co Breman, voorzitter, Joh. Briedé, secretaris, mr. W.M. Werk, penningmeester, C.L. van Kesteren, tweede secretaris. Het bestuur bestond verder uit de leden: WL. Bruckman, Herman Heijenbrock en W. van Nieuwenhoven. De vereniging organiseerde jaarlijkse tentoonstellingen in de kunstzaal van hotel ‘Hamdorff . Om lid van de vereniging te worden moest men werk inzenden voor de ballotage. Een regel die in 2004 nog steeds van kracht is. Er werd ook wel eens elders geëxposeerd in Laren, o.a. bij kunsthandel Rogman & Vos of bij Van Lier.

In 1928 telde de vereniging 146 leden. Door het autoriraire optreden van het bestuur en de conflicten tussen de Ieden onderling, splitste de vereniging zich in 1935. Onder leiding van David Schulman werd ‘De Gooische Schilders Vereeniging’ opgericht die startte met 28 Ieden. De twee verenigingen exposeerden om beurten in de kunstzaal van hotel ‘Hamdorff’. In later jaren werd de ruzie bijgelegd en werd weer in goed onderling overleg in de kunstzaal geëxposeerd.

In 1942 werd de door de coöperatie geleide winkel gesloten. De tentoonstellingen die ‘Laren-Blaricum’ organiseerde werden druk bezocht en de verkoop bleef constant door de jaren heen. De vereniging kon zich erop beroepen de best verkopende exposities van Nederland te verzorgen. Het ledental liep in die na-oorlogse jaren terug.

In 1950 werd door leden van ‘Laren-Blaricum’ de modeltekenclub ’Hamdorff’ opgericht door o.a.: Pieter de Zwart, Kees Schrikker, Ger Dorant en Flip Hamers. Men tekende elke week naar naaktmodel op de beroemde tekenzolder van hotel ‘Hamdorff’.

In 1951 werd het 30-jarig bestaan van de vereniging ‘Laren-Blaricum’ gevierd met een groot feest en een jubileum-tentoonstelling ’Schilders die Laren ontdekten’. Men toonde werk van de schilders dic in de voorgaande jaren in het Gooi werkzaaam waren geweest. Op de expositie werd werk getoond van o.a.: Co Breman, Antoon Derkinderen, August Legras, Leo Gestel, Anton Mauve en Willy Sluiter. De expositie werd een doorslaand succes en ruim 2000 mensen bezochten de tentoonstelling.

In 1960 werd daarom een commissie samengesteld met als leden: Flip Hamers, Pieter Pauwels en Rein Stuurman. Hun taak was het de vereniging weer tot volle bloei te brengen. De commissie trok nieuwe leden aan en verzorgde de publiciteit. Zij stelde een vaste sociëteitsavond in.

In 1961 werd het 40-jarig bestaan van de kunstzaal van ‘Hamdorff’ gevierd met een expositie van ‘Laren-Blaricum’ in het teken van het 40-jarig bestaan. Het beeld van Gerard Hoppen dat hij van Jan Hamdorff gemaakt heeft, werd op deze expositie getoond. Het beeld stond later, met afgebroken neus, op de Nieuweweg in Laren, waar het intussen van de sokkel is verdwenen.

In 1971 werd in Hamdorff het 50-jarig bestaan gevierd met een tentoonstelling. De vereniging telde toen 41 Ieden.

In 1978 exposeerde ‘Laren-Blaricum’ voor de laatste keer in de kunstzaal. Hotel ‘Hamdorff’ werd in dat jaar failliet verklaard en kort na de laatste tentoonstelling werd het hotel gesloten. In juni werd het hele complex gesloopt en moest de vereniging noodgedwongen op zoek naar een andere tentoonstellingsruimte. Zowel ‘Laren Blaricum’ als ook de ‘Gooische’ vonden een nieuwe expositieruimte in het Singer Museum te Laren, waar tot 2005 jaarlijks werd geëxposeerd in het prentenkabinet. Gemiddeld telde de vereniging de laatste decennia zo’n veertig leden. De verschillende lustra zijn altijd uitbundig gevierd.

In 1986 en 1991 werden jubileum-tentoonstellingen georganiseerd ter gelegenheicl van het 65- en 70-jarig bestaan. In het Singer Museum exposeert ’Laren-Blaricum’ jaarlijks in het prentenkabinet.

In 2003 is in overleg met het Singer Museum besloten om de vereniging om de twee jaar in de tuinzaal te laten exposeren. Het prentenkabinet werd te krap om het vele werk van de leden goed tot hun recht te laten komen. Tevens werd de suggestie door het Singer opgevolgd om te bezien of de leden van ‘De Gooische’ en van ‘Laren-Blaricum’ gezamenlijk in het Singer museum zouden kunnen exposeren.
Het bestuur van beide verenigingen zijn bij elkaar geweest en men heeft besloten samen te gaan exposeren en te zijner tijd weer tot een fusie te komen, waardoor de afsplitsing uit 1921 weer teniet zal worden gedaan.

2005 ‘Een nieuwe lente, een nieuw geluid’: een nieuw beleid in het Singer Museum. Het nieuwe beleid jegens de verenigingen, impliceerde eens in de twee jaar een tentoonstelling, van beide verenigingen gezamenlijk, niet langer in het prentenkabinet maar in een 3-tal zalen van het museum, met speciaal voor deze gelegenheid gemaakt werk van iedere deelnemer in de ‘Van de Brinkgalerij’.
Dit voorstel noopte tot intensieve samenwerking tussen de verenigingen en resulteerde uiteindelijk tot opheffing van de Gooische schildersvereniging en opname van al haar leden in de oorspronkelijke Kunstenaarsvereniging Laren-Blaricum. Na precies zeventig jaar scheiding was die ene representatieve kunstenaarsvereniging in Laren weer een feit.

De toekomst
De tentoonstelling van 2005 in het Singer Museum is de start geweest van een nieuwe traditie. Een nieuwe samenwerking, zowel onderling als met het museum. Met steeds opnieuw een gezamenlijk thema dat relateert aan de samenwerking (thema 2005: “SAMEN”), of aan een gelijktijdige expositie in het museum (2007: ‘KERMIS’ in de kunst in Nederland en Vlaanderen).
Een beleid van de vereniging, dat er op is gericht de kunstenaars te selecteren uit de naaste omgeving van Laren, waarin regionale gebondenheid een belangrijke rol speelt. Dat een breed spectrum wil bieden van werk van uitvoerende kunstenaars: zowel 2- als 3-dimensionaal. En waarin naast de traditionele schilders- en beeldhouwtechnieken ook plaats is voor hedendaagse expressievormen als fotografie, video en installaties.
De nu ruim 85-jarige vereniging excelleert met een jonge uitstraling.

Jan Hamdorff
De opening van de expositie van Flip Hamers in de expositiezaal van hotel 'Hamdorff'
Affiche van Willy Sluijters voor tentoonstellingen in hotel 'Hamdorff'
Kees Schrikker
Affiche van Willy Sluijters
Jubileumtentoonstelling 80 jaar door leden van Laren-Blaricum in het Singer Museum